{"id":20563,"date":"2025-04-13T02:51:33","date_gmt":"2025-04-13T01:51:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/?p=20563"},"modified":"2025-04-13T02:55:15","modified_gmt":"2025-04-13T01:55:15","slug":"le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/","title":{"rendered":"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant"},"content":{"rendered":"<h1><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"fr-FR\"><b>Premi\u00e8re<\/b><\/span><\/span><\/span><b> <\/b><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><span lang=\"fr-FR\"><b>analyse<\/b><\/span><\/span><\/span><\/h1>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">purement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simplement,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">encore<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pris<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolument.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">latin<\/span> <span lang=\"fr-FR\"><i>absolutus,<\/i><\/span><i> <\/i><span lang=\"fr-FR\">signifie<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">:<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9li\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">toute<\/span> <span lang=\"fr-FR\">relation<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9pendance.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">seul,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9li\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">toute<\/span> <span lang=\"fr-FR\">relation<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9pendance.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Or<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">surgir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou n\u00e9gation de tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre quel qu\u2019il soit.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Aucun<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ailleurs<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">surgir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9gation<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">st\u00e9rile.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Si,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fois,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternellement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aura.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Puisque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quelque \u00eatre existe <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u2014 <\/span><span lang=\"fr-FR\">au <\/span><span lang=\"fr-FR\">moins l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u2014 <\/span><span lang=\"fr-FR\">cela prouve <\/span><span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">toujours quelque <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">a <\/span><span lang=\"fr-FR\">exist\u00e9. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Il <\/span><span lang=\"fr-FR\">reste<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0 d\u00e9terminer<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lequel.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Sur ce point tout le monde est d\u2019accord. Toutes les <\/span><span lang=\"fr-FR\">m\u00e9taphysiques <\/span><span lang=\"fr-FR\">sont d\u2019accord, les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">id\u00e9alistes<\/span><span lang=\"fr-FR\"> et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mat\u00e9rialistes,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aussi<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">monoth\u00e9iste.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">surgir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu. Quelque <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatre est <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9cessaire. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Les <\/span><span lang=\"fr-FR\">m\u00e9taphysiques <\/span><span lang=\"fr-FR\">mat\u00e9rialistes <\/span><span lang=\"fr-FR\">nous disent <\/span><span lang=\"fr-FR\">que cet <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatre n\u00e9cessaire, c\u2019est <\/span><span lang=\"fr-FR\">la <\/span><span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re \u00e9ternelle, incr\u00e9\u00e9e, inusable, imp\u00e9rissable. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Les <\/span><span lang=\"fr-FR\">m\u00e9taphysiques id\u00e9alistes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nous assurent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">premier<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ordre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">spirituel.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Mais<\/span> <span lang=\"fr-FR\">toutes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sont<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019accord<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pour<\/span> <span lang=\"fr-FR\">professer<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que quelque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9cessaire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donc<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">impensable<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">surgisse <\/span><span lang=\"fr-FR\">du <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant absolu <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9gation <\/span><span lang=\"fr-FR\">de tout \u00eatre quel qu\u2019il soit. C\u2019est ce qu\u2019enseignait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide<\/span> <span lang=\"fr-FR\">autour <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">500 <\/span><span lang=\"fr-FR\">avant notre <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e8re. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Le <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant <\/span><span lang=\"fr-FR\">absolu n\u2019a jamais <\/span><span lang=\"fr-FR\">exist\u00e9, <\/span><span lang=\"fr-FR\">si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019on <\/span><span lang=\"fr-FR\">peut <\/span><span lang=\"fr-FR\">dire. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Il <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019y <\/span><span lang=\"fr-FR\">a <\/span><span lang=\"fr-FR\">jamais <\/span><span lang=\"fr-FR\">eu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de n\u00e9ant absolu. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Au concept de n\u00e9ant absolu ne correspond rien, il n\u2019a <\/span><span lang=\"fr-FR\">jamais <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9t\u00e9 pens\u00e9 par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">personne.<\/span><span lang=\"fr-FR\"> Le <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant absolu <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou n\u00e9gation de tout \u00eatre quel qu\u2019il soit est tellement impossible que personne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019a pu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pourra<\/span> <span lang=\"fr-FR\">jamais<\/span> <span lang=\"fr-FR\">penser<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">telle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9gation<\/span> <span lang=\"fr-FR\">exhaustive<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">soit<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">: c\u2019est l\u2019analyse de Bergson,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">1907.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Il en r\u00e9sulte, si cette analyse est exacte, que quelque <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatre est <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9cessaire. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Si le <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9gation<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">soit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">impossible,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cela<\/span> <span lang=\"fr-FR\">prouve<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quelque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moins, est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9cessaire.<\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"fr-FR\">Reste toujours <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u00e9terminer <\/span><span lang=\"fr-FR\">quel <\/span><span lang=\"fr-FR\">est cet <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9cessaire <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui ne peut pas ne pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">exister.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">est vrai, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers physique <\/span><span lang=\"fr-FR\">est l\u2019\u00eatre, le seul \u00eatre, et donc l\u2019\u00eatre absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la totalit\u00e9 de l\u2019\u00eatre, ou encore l\u2019\u00eatre purement et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simplement.<\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"fr-FR\">La<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">surgir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9ant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u00e9gation<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Par <\/span><span lang=\"fr-FR\">cons\u00e9quent, <\/span><span lang=\"fr-FR\">si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">est vrai, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui est <\/span><span lang=\"fr-FR\">la totalit\u00e9 de l\u2019\u00eatre, n\u2019a pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commenc\u00e9.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il existe dans le <\/span><span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9 <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">toute <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternit\u00e9, <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">m\u00eame qu\u2019il existera dans l\u2019avenir <\/span><span lang=\"fr-FR\">pour l\u2019\u00e9ternit\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">comme nous le verrons plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">loin.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est <\/span><span lang=\"fr-FR\">bien <\/span><span lang=\"fr-FR\">ce <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019enseignent <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">m\u00e9taphysiques mat\u00e9rialistes <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">ath\u00e9es depuis plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vingt-cinq <\/span><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cles, depuis <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">atomistes grecs jusqu\u2019\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">Marx, <\/span><span lang=\"fr-FR\">Engels, L\u00e9nine. L\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">physique, qui est le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">seul<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre, existe depuis toujours\u00a0; il existe de toute \u00e9ternit\u00e9 et pour l\u2019\u00e9ternit\u00e9. Il est l\u2019\u00eatre, il est ce qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commencement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pour<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">C\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">th\u00e8se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">est vrai, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est l\u2019\u00eatre purement <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">simplement <\/span><span lang=\"fr-FR\">et par <\/span><span lang=\"fr-FR\">cons\u00e9quent <\/span><span lang=\"fr-FR\">il ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas avoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commenc\u00e9.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019astrophysique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9tablit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aujourd\u2019hui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">demain<\/span><span lang=\"fr-FR\"> \u2014 <\/span><span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">elle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">semble<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">faire<\/span><span lang=\"fr-FR\"> \u2014<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a <\/span><span lang=\"fr-FR\">commenc\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">physique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">purement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simplement,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre,<\/span><span lang=\"fr-FR\"> l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019astrophysique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9tablit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commenc\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">depuis vingt-cinq si\u00e8cles <\/span><span lang=\"fr-FR\">au <\/span><span lang=\"fr-FR\">moins n\u2019est pas vrai. <\/span><span lang=\"fr-FR\">L\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019est pas l\u2019\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">absolu, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">purement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simplement,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">puisqu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commenc\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commence<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou d\u2019exister.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Donc, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">bien l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">va <\/span><span lang=\"fr-FR\">tenir <\/span><span lang=\"fr-FR\">compte <\/span><span lang=\"fr-FR\">de ce <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019enseigne l\u2019astrophysique, <\/span><span lang=\"fr-FR\">et il va <\/span><span lang=\"fr-FR\">renoncer<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il va <\/span><span lang=\"fr-FR\">renoncer <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatre ath\u00e9isme. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">bien <\/span><span lang=\"fr-FR\">il ne va <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">tenir compte <\/span><span lang=\"fr-FR\">de ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019enseigne <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019astrophysique, <\/span><span lang=\"fr-FR\">et il va <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u00e9gliger l\u2019exp\u00e9rience, envoyer promener l\u2019exp\u00e9rience, <\/span><span lang=\"fr-FR\">et se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pr\u00e9senter<\/span><span lang=\"fr-FR\"> d\u00e9sormais comme <\/span><span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">ath\u00e9isme purement litt\u00e9raire, <\/span><span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">irrationaliste <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">non scientifique,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">verbal.<\/span><\/p>\n<p class=\"western\" align=\"left\"><strong><span lang=\"fr-FR\">Deuxi\u00e8me<\/span> <span lang=\"fr-FR\">analyse<\/span><\/strong><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">seul<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">totalit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">L\u2019Univers \u00e9tait dans <\/span><span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">certain \u00e9tat, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il <\/span><span lang=\"fr-FR\">y <\/span><span lang=\"fr-FR\">a, <\/span><span lang=\"fr-FR\">disons quinze milliards <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Les <\/span><span lang=\"fr-FR\">physiciens,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">astrophysiciens, <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">th\u00e9oriciens de la physique cosmique, nous disent dans <\/span><span lang=\"fr-FR\">quel \u00e9tat \u00e9tait l\u2019Univers<\/span><span lang=\"fr-FR\"> il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix-huit,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quinze,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sept<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Autrement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dit,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ils<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nous<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9crivent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019histoire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou l\u2019\u00e9volution <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers. Nous <\/span><span lang=\"fr-FR\">connaissons <\/span><span lang=\"fr-FR\">maintenant <\/span><span lang=\"fr-FR\">les \u00e9tapes de cette histoire et de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cette<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Nous savons <\/span><span lang=\"fr-FR\">maintenant <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il <\/span><span lang=\"fr-FR\">existe une <\/span><span lang=\"fr-FR\">histoire <\/span><span lang=\"fr-FR\">de la <\/span><span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui va de <\/span><span lang=\"fr-FR\">la <\/span><span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re <\/span><span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simple<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span><span lang=\"fr-FR\"> plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">complexe.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">La<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simple<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aussi<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ancienne.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">existe<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une histoire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019objet<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">physique.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nous<\/span> <span lang=\"fr-FR\">savons<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cette<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">composition<\/span><span lang=\"fr-FR\"> de la <\/span><span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019\u00e9tudie <\/span><span lang=\"fr-FR\">le <\/span><span lang=\"fr-FR\">physicien <\/span><span lang=\"fr-FR\">se <\/span><span lang=\"fr-FR\">termine <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">une <\/span><span lang=\"fr-FR\">centaine d\u2019esp\u00e8ces physiques. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Puis<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cette \u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">proprement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">physique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">relay\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">type<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ordre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9culaire<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">: <\/span><span lang=\"fr-FR\">composition, invention <\/span><span lang=\"fr-FR\">progressive des <\/span><span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9cules\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">; \u2014\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9cules g\u00e9antes <\/span><span lang=\"fr-FR\">compos\u00e9es <\/span><span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9cules<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simples\u00a0;<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u2014<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">invention<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">composition<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ces<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9cules<\/span> <span lang=\"fr-FR\">g\u00e9antes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">portent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">supportent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">messages <\/span><span lang=\"fr-FR\">g\u00e9n\u00e9tiques, <\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">messages <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui ont pour <\/span><span lang=\"fr-FR\">finalit\u00e9 <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">composer <\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00eatres <\/span><span lang=\"fr-FR\">vivants. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Cela <\/span><span lang=\"fr-FR\">se <\/span><span lang=\"fr-FR\">passait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il <\/span><span lang=\"fr-FR\">y a <\/span><span lang=\"fr-FR\">environ <\/span><span lang=\"fr-FR\">trois milliards cinquante millions<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Cette<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9culaire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019objet<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">science<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">biochimie,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">relay\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tour par une <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui est <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019histoire naturelle <\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">esp\u00e8ces vivantes. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Au cours du temps, au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cours de l\u2019histoire naturelle, depuis <\/span><span lang=\"fr-FR\">plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">trois <\/span><span lang=\"fr-FR\">milliards <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es, <\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">messages <\/span><span lang=\"fr-FR\">g\u00e9n\u00e9tiques<\/span> <span lang=\"fr-FR\">apparaissent,<\/span><span lang=\"fr-FR\"> de <\/span><span lang=\"fr-FR\">plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">complexes, <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">plus riches <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">information g\u00e9n\u00e9tique, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui <\/span><span lang=\"fr-FR\">composent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">commandent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">composition<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8mes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">biologiques<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">complexes,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">diff\u00e9renci\u00e9s,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sp\u00e9cialis\u00e9s.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Cela<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dure<\/span> <span lang=\"fr-FR\">depuis<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019invention<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">premiers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8mes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">biologiques,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">monocellulaires,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">cela <\/span><span lang=\"fr-FR\">se <\/span><span lang=\"fr-FR\">continue jusqu\u2019\u00e0 l\u2019Homme, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui <\/span><span lang=\"fr-FR\">vient d\u2019appara\u00eetre, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ce <\/span><span lang=\"fr-FR\">matin <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019aube, <\/span><span lang=\"fr-FR\">si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019on consid\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">dur\u00e9es<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cosmologiques.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">consid\u00e9r\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ensemble,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">histoire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">g\u00e9n\u00e9rale<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">nous <\/span><span lang=\"fr-FR\">discernons maintenant <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">cette <\/span><span lang=\"fr-FR\">fin <\/span><span lang=\"fr-FR\">du <\/span><span lang=\"fr-FR\">XX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e\u00a0<\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cle, l\u2019Univers est <\/span><span lang=\"fr-FR\">un syst\u00e8me dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lequel l\u2019information augmente constamment <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">m\u00eame, <\/span><span lang=\"fr-FR\">nous <\/span><span lang=\"fr-FR\">disent certains savants, d\u2019une mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">acc\u00e9l\u00e9r\u00e9e.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8me <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">train d\u2019\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">compos\u00e9 depuis des milliards d\u2019ann\u00e9es, dix-huit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019apr\u00e8s <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">datations <\/span><span lang=\"fr-FR\">les plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9centes, <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">1980. <\/span><span lang=\"fr-FR\">La <\/span><span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9gime <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">composition,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">complexification <\/span><span lang=\"fr-FR\">depuis <\/span><span lang=\"fr-FR\">dix-huit milliards d\u2019ann\u00e9es au moins. Teilhard avait vu cela, avant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ann\u00e9e<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">1940.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Salut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui\u00a0!<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">riche<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">information<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9tait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cinq,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quinze<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">compositions<\/span> <span lang=\"fr-FR\">physiques,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9culaires,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">macromol\u00e9culaires,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">biologiques,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sont<\/span> <span lang=\"fr-FR\">venues <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui n\u2019existaient <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">auparavant. L\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8me <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9gime <\/span><span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se continu\u00e9e <\/span><span lang=\"fr-FR\">depuis <\/span><span lang=\"fr-FR\">au <\/span><span lang=\"fr-FR\">moins dix-huit <\/span><span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Or l\u2019Univers d\u2019il y a dix-huit milliards d\u2019ann\u00e9es, ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">quinze <\/span><span lang=\"fr-FR\">milliards d\u2019ann\u00e9es, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix <\/span><span lang=\"fr-FR\">milliards d\u2019ann\u00e9es, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">suffisait <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">pour <\/span><span lang=\"fr-FR\">se <\/span><span lang=\"fr-FR\">donner <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame <\/span><span lang=\"fr-FR\">une <\/span><span lang=\"fr-FR\">information <\/span><span lang=\"fr-FR\">nouvelle qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne poss\u00e9dait pas. La plus belle fille du monde, dit un vieux proverbe fran\u00e7ais, ne peut donner que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019elle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">beaucoup.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pouvait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix-huit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quinze<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donner<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">poss\u00e9dait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019information<\/span> <span lang=\"fr-FR\">g\u00e9n\u00e9tique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nouvelle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019existait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">encore<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019on<\/span> <span lang=\"fr-FR\">suit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9tape<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9tape<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019invention<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nouveaux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">g\u00e8nes,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au cours<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019histoire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">naturelle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">esp\u00e8ces,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cours<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">biologique,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">on<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">constater<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9tat<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">la <\/span><span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0 un <\/span><span lang=\"fr-FR\">certain<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moment,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le <\/span><span lang=\"fr-FR\">degr\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">composition<\/span> <span lang=\"fr-FR\">physique,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9culaire,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">macromol\u00e9culaire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">certain<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moment,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">suffit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">rendre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">compte<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019invention<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">message g\u00e9n\u00e9tique nouveau, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019existait <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas auparavant, <\/span><span lang=\"fr-FR\">et qui <\/span><span lang=\"fr-FR\">vient d\u2019\u00eatre invent\u00e9. L\u2019ancien, <\/span><span lang=\"fr-FR\">dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019histoire de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">suffit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">jamais<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">rendre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">compte<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nouveau.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Or<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019histoire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une histoire <\/span><span lang=\"fr-FR\">dans <\/span><span lang=\"fr-FR\">laquelle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">chaque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moment, <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">chaque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">instant, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il y a <\/span><span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se d\u2019irr\u00e9ductible<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019impr\u00e9visible <\/span><span lang=\"fr-FR\">nouveaut\u00e9. Salut <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 Bergson<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">!<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est <\/span><span lang=\"fr-FR\">donc que <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">suffit jamais, <\/span><span lang=\"fr-FR\">dans son <\/span><span lang=\"fr-FR\">histoire <\/span><span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9e, <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">rendre <\/span><span lang=\"fr-FR\">compte de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la nouveaut\u00e9 d\u2019\u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui s\u2019effectue, qui se r\u00e9alise, qui s\u2019invente en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si l\u2019ath\u00e9isme est vrai, alors l\u2019Univers est seul, il est le seul \u00eatre, l\u2019\u00eatre absolu, l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">purement et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simplement.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">purement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">simplement,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">doit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9t\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternel dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">part,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u2014<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019astrophysique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">confirme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moins<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019on<\/span> <span lang=\"fr-FR\">puisse dire. Et d\u2019autre part, il aurait d\u00fb rester ce qu\u2019il \u00e9tait, de toute \u00e9ternit\u00e9, et par exemple il y a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix-huit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quinze<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dix<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019aurait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00fb <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9voluer,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019aurait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00fb<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donner<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">poss\u00e9dait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">auparavant<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">:<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">formes <\/span><span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">complexes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mati\u00e8re.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019aurait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00fb<\/span> <span lang=\"fr-FR\">inventer<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mol\u00e9cules<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nouvelles,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">inou\u00efes,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">in\u00e9dites<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">;<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il n\u2019aurait <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas d\u00fb <\/span><span lang=\"fr-FR\">inventer <\/span><span lang=\"fr-FR\">ces mol\u00e9cules <\/span><span lang=\"fr-FR\">g\u00e9antes qui supportent l\u2019information g\u00e9n\u00e9tique. Il <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019aurait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00fb <\/span><span lang=\"fr-FR\">inventer <\/span><span lang=\"fr-FR\">sans <\/span><span lang=\"fr-FR\">se <\/span><span lang=\"fr-FR\">lasser <\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">messages <\/span><span lang=\"fr-FR\">g\u00e9n\u00e9tiques<\/span> <span lang=\"fr-FR\">toujours plus riches <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">information<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui <\/span><span lang=\"fr-FR\">commandent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8mes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">biologiques<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">complexes,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">diff\u00e9renci\u00e9s.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Il aurait d\u00fb rester ce qu\u2019il \u00e9tait, de toute \u00e9ternit\u00e9. Il ne devrait pas \u00eatre en gen\u00e8se, en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">r\u00e9gime<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00e9volution, en r\u00e9gime d\u2019\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cr\u00e9atrice.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bien<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019avaient<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9j\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vieux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">m\u00e9taphysiciens<\/span> <span lang=\"fr-FR\">grecs<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tels<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ses<\/span> <span lang=\"fr-FR\">disciples,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aussi<\/span> <span lang=\"fr-FR\">H\u00e9raclite<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commenc\u00e9.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">non<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9voluer,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donner<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ni<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">car<\/span> <span lang=\"fr-FR\">s\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9j\u00e0,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019est pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peine<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donner.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donc<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternel,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sans <\/span><span lang=\"fr-FR\">enrichissement, <\/span><span lang=\"fr-FR\">sans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">croissance.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">vrai, l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre ainsi compris, comme l\u2019ont con\u00e7u Parm\u00e9nide<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et H\u00e9raclite, chacun <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 sa<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme est vrai, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait \u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternel <\/span><span lang=\"fr-FR\">et il ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9voluer, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas s\u2019enrichir, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas \u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9gime d\u2019\u00e9volution objectivement <\/span><span lang=\"fr-FR\">cr\u00e9atrice. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Il devrait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">rester \u00e9ternellement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">comme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Or <\/span><span lang=\"fr-FR\">s\u2019il <\/span><span lang=\"fr-FR\">est une <\/span><span lang=\"fr-FR\">certitude <\/span><span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">tous <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">savants <\/span><span lang=\"fr-FR\">du <\/span><span lang=\"fr-FR\">monde partagent, qu\u2019ils soient<\/span> <span lang=\"fr-FR\">chinois,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sovi\u00e9tiques,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">am\u00e9ricains,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fran\u00e7ais<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">autres,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bien<\/span> <span lang=\"fr-FR\">celle-ci<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">:<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">grande<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9couverte<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nous<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avons <\/span><span lang=\"fr-FR\">faite<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">XX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e<\/span><\/span><\/sup><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cle,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8me<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volutif,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">g\u00e9n\u00e9tique,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lequel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019information<\/span> <span lang=\"fr-FR\">augmente<\/span> <span lang=\"fr-FR\">objectivement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">acc\u00e9l\u00e9r\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cours<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">temps.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Par <\/span><span lang=\"fr-FR\">cons\u00e9quent, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019est <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre <\/span><span lang=\"fr-FR\">tel que le comprenaient Parm\u00e9nide et ses<\/span> <span lang=\"fr-FR\">disciples,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et l\u2019ath\u00e9isme n\u2019est pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Notons pour m\u00e9moire <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">pour confirmation <\/span><span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">Spinoza, dans <\/span><span lang=\"fr-FR\">la <\/span><span lang=\"fr-FR\">seconde partie <\/span><span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019<\/span><span lang=\"fr-FR\"><i>\u00c9thique, <\/i><\/span><span lang=\"fr-FR\">scolie<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Lemme<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">VII,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">express\u00e9ment<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nature<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">enti\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">seul<\/span> <span lang=\"fr-FR\">individu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dont<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les parties,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est-\u00e0-dire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tous<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">corps,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">varient<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019infini,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mais<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tout<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nature<\/span> <span lang=\"fr-FR\">elle-m\u00eame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">comporte et ne peut comporter aucune mutation, aucun changement, aucune transformation,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aucune \u00e9volution.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Cela<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bien<\/span> <span lang=\"fr-FR\">naturel<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">:<\/span> <span lang=\"fr-FR\">puisque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nature<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame,<\/span> <span lang=\"fr-FR\"><i>Natura<\/i><\/span><i> <\/i><span lang=\"fr-FR\"><i>sive<\/i><\/span><i> <\/i><span lang=\"fr-FR\"><i>Deus,<\/i><\/span><i> <\/i><span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bien<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9vident<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nature<\/span> <span lang=\"fr-FR\">doit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternelle,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">elle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">doit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">comporter<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aucun<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commencement,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">elle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">doit <\/span><span lang=\"fr-FR\">comporter aucune<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Lorsqu\u2019on <\/span><span lang=\"fr-FR\">suit l\u2019histoire <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">au <\/span><span lang=\"fr-FR\">XVIII<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e <\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">et au <\/span><span lang=\"fr-FR\">XIX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e\u00a0<\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cle, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">tr\u00e8s amusant<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">constater<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fond<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">incompatible<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avec<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9couverte<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019histoire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers, avec <\/span><span lang=\"fr-FR\">le <\/span><span lang=\"fr-FR\">fait <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cosmique.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">comporter<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00e9volution,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">encore<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moins<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Or<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">r\u00e9gime<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00e9volution<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">depuis <\/span><span lang=\"fr-FR\">au <\/span><span lang=\"fr-FR\">moins <\/span><span lang=\"fr-FR\">dix-huit <\/span><span lang=\"fr-FR\">milliards <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019ann\u00e9es, don<\/span><span lang=\"fr-FR\">c<\/span><span lang=\"fr-FR\"> l\u2019ath\u00e9isme n\u2019est pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nature,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">puisque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se trouve contraint <\/span><span lang=\"fr-FR\">par ses <\/span><span lang=\"fr-FR\">propres <\/span><span lang=\"fr-FR\">principes <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">poser <\/span><span lang=\"fr-FR\">et de <\/span><span lang=\"fr-FR\">maintenir <\/span><span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">syst\u00e8me<\/span> <span lang=\"fr-FR\">statique, fixe, sans \u00e9volution <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">sans <\/span><span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se, parce qu\u2019il est, aux yeux de l\u2019ath\u00e9isme, l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Par cons\u00e9quent, ou bien l\u2019ath\u00e9isme se renonce \u00e0 lui-m\u00eame ou bien il renonce \u00e0 tenir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">compte<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">r\u00e9alit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">objective,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nature<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tels<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nous<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">connaissons<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sciences<\/span> <span lang=\"fr-FR\">exp\u00e9rimentales.<\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"fr-FR\">L\u2019ath\u00e9isme, depuis Nietzsche, semble port\u00e9 plut\u00f4t vers la seconde<\/span> <span lang=\"fr-FR\">voie.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vieux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">m\u00e9taphysiciens<\/span> <span lang=\"fr-FR\">grecs<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9j\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nomm\u00e9s,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ses<\/span> <span lang=\"fr-FR\">disciples,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">H\u00e9raclite<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bien d\u2019autres, avaient d\u00e9j\u00e0 vu que l\u2019\u00catre, l\u2019\u00eatre absolu, ne peut ni commencer, ni \u00e9voluer ni vieillir. Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut pas s\u2019user. Car s\u2019il \u00e9tait ainsi construit, s\u2019il \u00e9tait ainsi fait qu\u2019il s\u2019use d\u2019une <\/span><span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">puisque d\u2019autre <\/span><span lang=\"fr-FR\">part <\/span><span lang=\"fr-FR\">on <\/span><span lang=\"fr-FR\">suppose <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">priori <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternel <\/span><span lang=\"fr-FR\">dans le <\/span><span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9, <\/span><span lang=\"fr-FR\">cette usure <\/span><span lang=\"fr-FR\">serait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9j\u00e0 parvenue \u00e0 son terme. L\u2019Univers serait fini, vid\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">us\u00e9.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">On<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pose<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donc<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">principe<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vieillit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">s\u2019use<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9grade <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019une <\/span><span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">doit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">donc<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ni avoir commenc\u00e9, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ni \u00e9voluer, ni<\/span> <span lang=\"fr-FR\">s\u2019user.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Or <\/span><span lang=\"fr-FR\">nous <\/span><span lang=\"fr-FR\">avons <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u00e9couvert <\/span><span lang=\"fr-FR\">au <\/span><span lang=\"fr-FR\">XIX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e\u00a0<\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cle <\/span><span lang=\"fr-FR\">et au <\/span><span lang=\"fr-FR\">XX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e <\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">toutes <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">structures physiques,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dans l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9el, s\u2019usent <\/span><span lang=\"fr-FR\">et se <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u00e9gradent d\u2019une mani\u00e8re irr\u00e9versible. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Le <\/span><span lang=\"fr-FR\">soleil transforme <\/span><span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">stock<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019hydrog\u00e8ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">h\u00e9lium <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">cela <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019une <\/span><span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re <\/span><span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Il <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019y <\/span><span lang=\"fr-FR\">a <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">processus inverse.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Par<\/span><span lang=\"fr-FR\"> cons\u00e9quent, si le soleil \u00e9tait \u00e9ternel, comme le r\u00eavait <\/span><span lang=\"fr-FR\">Aristote, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait \u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">us\u00e9 <\/span><span lang=\"fr-FR\">depuis <\/span><span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternit\u00e9<\/span><span lang=\"fr-FR\"> et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">transform\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">depuis<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">stock<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019hydrog\u00e8ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">h\u00e9lium.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Depuis<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternit\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">devrait \u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">une <\/span><span lang=\"fr-FR\">naine blanche, <\/span><span lang=\"fr-FR\">une <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9toile morte. M\u00eame raisonnement pour notre <\/span><span lang=\"fr-FR\">galaxie, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">compos\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">constitu\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">centaine<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">milliards<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00e9toiles,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dont<\/span> <span lang=\"fr-FR\">chacune<\/span> <span lang=\"fr-FR\">use<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">transforme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son <\/span><span lang=\"fr-FR\">hydrog\u00e8ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">h\u00e9lium<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">;<\/span> <span lang=\"fr-FR\">si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">notre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">galaxie<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9tait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternelle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dans<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">elle <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">transform\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">son<\/span> <span lang=\"fr-FR\">stock<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019hydrog\u00e8ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">h\u00e9lium<\/span> <span lang=\"fr-FR\">depuis<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9ternit\u00e9.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">M\u00eame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">raisonnement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pour <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers entier, <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui est <\/span><span lang=\"fr-FR\">un <\/span><span lang=\"fr-FR\">ensemble fini de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">galaxies.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est dire que, parler d\u2019une \u00e9ternit\u00e9 du soleil, d\u2019une <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9toile <\/span><span lang=\"fr-FR\">quelconque, <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ensemble d\u2019\u00e9toiles,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">savoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">galaxie,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ensemble<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">galaxies,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">savoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bruiter<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">apparence de paroles comme disait le vieux <\/span><span lang=\"fr-FR\">Claudel. C\u2019est prononcer <\/span><span lang=\"fr-FR\">des <\/span><span lang=\"fr-FR\">phrases <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019ont <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de sens physique.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">puisque<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">hypoth\u00e8se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">n\u2019y<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a pas d\u2019autre. S\u2019il est l\u2019\u00catre lui-m\u00eame, alors il ne doit pas avoir commenc\u00e9, il ne doit pas \u00e9voluer,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il ne doit pas vieillir, il ne doit pas s\u2019user, il ne doit pas se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9grader.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Or l\u2019Univers est un syst\u00e8me physique dans lequel toutes les compositions physiques<\/span> <span lang=\"fr-FR\">s\u2019usent, vieillissent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9gradent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019une<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mani\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">L\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">r\u00e9gime<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vieillissement continu\u00e9 tout comme il est en r\u00e9gime de gen\u00e8se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">continu\u00e9e.<\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"fr-FR\">Par cons\u00e9quent l\u2019ath\u00e9isme n\u2019est pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Tr\u00e8s<\/span> <span lang=\"fr-FR\">amusante<\/span> <span lang=\"fr-FR\">encore<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9t\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">XIX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e<\/span><\/span><\/sup><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cle<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">au<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9but<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">XX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e<\/span><\/span><\/sup> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">r\u00e9sistance<\/span> <span lang=\"fr-FR\">acharn\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des tenants de l\u2019ath\u00e9isme \u00e0 l\u2019encontre de cette d\u00e9couverte d\u2019une usure, d\u2019un vieillissement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versible de toutes les structures physiques, de toutes les r\u00e9alit\u00e9s physiques, dans l\u2019Univers. On trouve<\/span> <span lang=\"fr-FR\">chez le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">philosophe<\/span> <span lang=\"fr-FR\">allemand<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Friedrich<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nietzsche<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">paralogismes<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">premi\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">grandeur<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sujet<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et chez l\u2019ami de Marx, Friedrich Engels de m\u00eame, ainsi que chez l\u2019illustre zoologiste Ernest Haeckel.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">L\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">peut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">supporter<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ni<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commencement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019astrophysique<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en train<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019\u00e9tablir,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ni<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9volution,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">universel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u2014<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cas de le dire \u2014 qui s\u2019impose d\u00e9sormais \u00e0 nous en cette fin du XX<\/span><sup><span style=\"font-size: xx-small;\"><span lang=\"fr-FR\">e\u00a0<\/span><\/span><\/sup><span lang=\"fr-FR\">si\u00e8cle, ni l\u2019usure irr\u00e9versible et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le vieillissement de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est dire que l\u2019ath\u00e9isme ne peut pas supporter l\u2019Univers r\u00e9el du tout\u00a0! L\u2019ath\u00e9isme affirme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui-m\u00eame,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">seul<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00eatre,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pris<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolument.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">attribue,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui conf\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">arbitrairement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tous<\/span> <span lang=\"fr-FR\">les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">caract\u00e8res<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vieux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide<\/span> <span lang=\"fr-FR\">attribuait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">tel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il l\u2019entendait. Mais l\u2019ath\u00e9isme ne peut pas supporter les d\u00e9couvertes exp\u00e9rimentales que les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sciences de l\u2019Univers et de la Nature accumulent depuis plus d\u2019un si\u00e8cle. L\u2019ath\u00e9isme ne peut pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">supporter la r\u00e9alit\u00e9 exp\u00e9rimentale, c\u2019est-\u00e0-dire l\u2019Univers r\u00e9el, tel qu\u2019il est, avec ses<\/span> <span lang=\"fr-FR\">innombrables<\/span> <span lang=\"fr-FR\">commencements, <\/span><span lang=\"fr-FR\">sa <\/span><span lang=\"fr-FR\">gen\u00e8se, <\/span><span lang=\"fr-FR\">son <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e9volution irr\u00e9versible, <\/span><span lang=\"fr-FR\">son <\/span><span lang=\"fr-FR\">vieillissement <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">son usure <\/span><span lang=\"fr-FR\">irr\u00e9versibles<\/span> <span lang=\"fr-FR\">eux aussi<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">!<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">L\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pr\u00e9f\u00e8re<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u00e9cid\u00e9ment<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vieux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">mythe<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9ternel<\/span> <span lang=\"fr-FR\">retour<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Friedrich<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nietzsche<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a repris d\u2019antiques <\/span><span lang=\"fr-FR\">sectes religieuses iraniennes, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9ternel <\/span><span lang=\"fr-FR\">cycle <\/span><span lang=\"fr-FR\">de la mati\u00e8re en mouvement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">Engels a repris \u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">H\u00e9raclite<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">D\u00e9cid\u00e9ment, <\/span><span lang=\"fr-FR\">pour <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme, l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9el, <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">physique est <\/span><span lang=\"fr-FR\"><i>en trop. <\/i><\/span><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est bien ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que d\u00e9clare<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">des<\/span> <span lang=\"fr-FR\">plus<\/span> <span lang=\"fr-FR\">illustres<\/span> <span lang=\"fr-FR\">repr\u00e9sentants<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">moderne,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Jean-Paul<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Sartre.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">En<\/span> <span lang=\"fr-FR\">trop<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par <\/span><span lang=\"fr-FR\">rapport<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">quoi\u00a0?<\/span> <span lang=\"fr-FR\">En<\/span> <span lang=\"fr-FR\">trop<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">rapport<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pos\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">dogme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">priori.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">vrai,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">alors<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">trop, <\/span><span lang=\"fr-FR\">il <\/span><span lang=\"fr-FR\">devrait, <\/span><span lang=\"fr-FR\">pour bien <\/span><span lang=\"fr-FR\">faire, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ne pas <\/span><span lang=\"fr-FR\">exister, <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">surtout <\/span><span lang=\"fr-FR\">ne pas exister tel que de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">il existe. Il aurait d\u00fb demander \u00e0 Engels, \u00e0 Nietzsche, \u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">Sartre <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">quelle mani\u00e8re <\/span><span lang=\"fr-FR\">il <\/span><span lang=\"fr-FR\">aurait <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u00fb<\/span> <span lang=\"fr-FR\">exister pour \u00eatre <\/span><span lang=\"fr-FR\">tol\u00e9rable.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">fut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">un<\/span> <span lang=\"fr-FR\">temps<\/span> <span lang=\"fr-FR\">o\u00f9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pr\u00e9tendait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">partie<\/span> <span lang=\"fr-FR\">li\u00e9e<\/span> <span lang=\"fr-FR\">avec<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">science.<\/span><span lang=\"fr-FR\"> Il <\/span><span lang=\"fr-FR\">faut<\/span> <span lang=\"fr-FR\">bien<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en <\/span><span lang=\"fr-FR\">convenir aujourd\u2019hui\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">: <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme <\/span><span lang=\"fr-FR\">a <\/span><span lang=\"fr-FR\">partie li\u00e9e <\/span><span lang=\"fr-FR\">avec <\/span><span lang=\"fr-FR\">la <\/span><span lang=\"fr-FR\">mythologie <\/span><span lang=\"fr-FR\">et <\/span><span lang=\"fr-FR\">avec les <\/span><span lang=\"fr-FR\">philosophies<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019irrationnel. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Ce <\/span><span lang=\"fr-FR\">n\u2019est plus une <\/span><span lang=\"fr-FR\">philosophie, <\/span><span lang=\"fr-FR\">c\u2019est l\u2019expression d\u2019une pr\u00e9f\u00e9rence subjective, c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">une foi<\/span> <span lang=\"fr-FR\">irrationnelle.<\/span><\/p>\n<p align=\"left\"><span lang=\"fr-FR\">Le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">rationalisme,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">monoth\u00e9isme.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Dire <\/span><span lang=\"fr-FR\">que <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">est <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00eatre pris absolument, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou le seul \u00eatre, dire <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">ce que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Parm\u00e9nide disait <\/span><span lang=\"fr-FR\">de l\u2019\u00catre, <\/span><span lang=\"fr-FR\">cela <\/span><span lang=\"fr-FR\">implique contradiction <\/span><span lang=\"fr-FR\">si <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019on tient compte <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019exp\u00e9rience. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Car l\u2019Univers<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">notre exp\u00e9rience <\/span><span lang=\"fr-FR\">ne <\/span><span lang=\"fr-FR\">correspond <\/span><span lang=\"fr-FR\">pas \u00e0 ce que l\u2019ath\u00e9isme exige de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">lui.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">Mais<\/span> <span lang=\"fr-FR\">nos<\/span> <span lang=\"fr-FR\">petits<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ath\u00e9es<\/span> <span lang=\"fr-FR\">d\u2019aujourd\u2019hui<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">se<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pr\u00e9occupent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">savoir<\/span> <span lang=\"fr-FR\">si<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019ils<\/span> <span lang=\"fr-FR\">disent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pensable, <\/span><span lang=\"fr-FR\">ni si <\/span><span lang=\"fr-FR\">cela correspond <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 la <\/span><span lang=\"fr-FR\">r\u00e9alit\u00e9 objective. <\/span><span lang=\"fr-FR\">Ils <\/span><span lang=\"fr-FR\">expriment leurs pr\u00e9f\u00e9rences. C\u2019est ainsi<\/span> <span lang=\"fr-FR\">qu\u2019ils<\/span><span lang=\"fr-FR\"> entendent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">philosophie.<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Comme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9crivait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Voltaire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Madame<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Deffand<\/span> <span lang=\"fr-FR\">le<\/span> <span lang=\"fr-FR\">3<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">avril<\/span> <span lang=\"fr-FR\">1769<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">:<\/span><span lang=\"fr-FR\"> \u00ab\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">Les<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ath\u00e9es<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ce<\/span> <span lang=\"fr-FR\">temps<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ne<\/span> <span lang=\"fr-FR\">valent<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pas<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ceux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">du<\/span> <span lang=\"fr-FR\">temps<\/span> <span lang=\"fr-FR\">pass\u00e9\u2026\u00a0\u00bb.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span lang=\"fr-FR\">On<\/span> <span lang=\"fr-FR\">voit<\/span> <span lang=\"fr-FR\">subsidiairement<\/span> <span lang=\"fr-FR\">par<\/span> <span lang=\"fr-FR\">cette<\/span> <span lang=\"fr-FR\">analyse<\/span> <span lang=\"fr-FR\">que<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">a<\/span> <span lang=\"fr-FR\">toujours<\/span> <span lang=\"fr-FR\">consist\u00e9<\/span> <span lang=\"fr-FR\">et<\/span> <span lang=\"fr-FR\">consiste<\/span> <span lang=\"fr-FR\">toujours<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0 attribuer ou \u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">conf\u00e9rer <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers physique <\/span><span lang=\"fr-FR\">les <\/span><span lang=\"fr-FR\">caract\u00e8res <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui conviennent <\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00e0 l\u2019\u00catre pris<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolument ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00catre<\/span> <span lang=\"fr-FR\">absolu,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">c\u2019est-\u00e0-dire<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e0<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Dieu<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">:<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la<\/span> <span lang=\"fr-FR\">suffisance<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ontologique,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019as\u00e9it\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019\u00e9ternit\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019immutabilit\u00e9,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">l\u2019inusabilit\u00e9. C\u2019est bien ce qu\u2019ont toujours <\/span><span lang=\"fr-FR\">pens\u00e9 les <\/span><span lang=\"fr-FR\">vieux <\/span><span lang=\"fr-FR\">th\u00e9ologiens <\/span><span lang=\"fr-FR\">h\u00e9breux\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">: <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019ath\u00e9isme<\/span> <span lang=\"fr-FR\">est<\/span> <span lang=\"fr-FR\">secr\u00e8tement <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">d\u2019une mani\u00e8re avou\u00e9e <\/span><span lang=\"fr-FR\">une <\/span><span lang=\"fr-FR\">idol\u00e2trie, <\/span><span lang=\"fr-FR\">le <\/span><span lang=\"fr-FR\">culte <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019adoration <\/span><span lang=\"fr-FR\">de <\/span><span lang=\"fr-FR\">l\u2019Univers <\/span><span lang=\"fr-FR\">ou <\/span><span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">la Nature <\/span><span lang=\"fr-FR\">divinis\u00e9e. <\/span><span lang=\"fr-FR\">C\u2019est <\/span><span lang=\"fr-FR\">ce qu\u2019\u00e9crit aussi <\/span><span lang=\"fr-FR\">un rabbin <\/span><span lang=\"fr-FR\">pharisien <\/span><span lang=\"fr-FR\">qui est <\/span><span lang=\"fr-FR\">devenu disciple <\/span><span lang=\"fr-FR\">de Ieschoua<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Nazareth, le rabbin Schaoul de Tarse, <\/span><span lang=\"fr-FR\">Paulos <\/span><span lang=\"fr-FR\">de son <\/span><span lang=\"fr-FR\">surnom romain, <\/span><span lang=\"fr-FR\">dans une lettre <\/span><span lang=\"fr-FR\">qu\u2019il<\/span> <span lang=\"fr-FR\">\u00e9crivait<\/span> <span lang=\"fr-FR\">aux<\/span> <span lang=\"fr-FR\">chr\u00e9tiens<\/span> <span lang=\"fr-FR\">de<\/span> <span lang=\"fr-FR\">Rome,<\/span> <span lang=\"fr-FR\">en<\/span> <span lang=\"fr-FR\">57<\/span> <span lang=\"fr-FR\">ou<\/span> <span lang=\"fr-FR\">58<\/span> <span lang=\"fr-FR\">(Rm<\/span><span lang=\"fr-FR\">\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">1,18<\/span> <span lang=\"fr-FR\">sq.).<\/span><\/p>\n<p align=\"right\"><span lang=\"fr-FR\">16\u00a0<\/span><span lang=\"fr-FR\">mars<\/span> <span lang=\"fr-FR\">1981<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Si l\u2019ath\u00e9isme est vrai, l\u2019Univers qui est l\u2019\u00eatre purement et simplement, doit avoir \u00e9t\u00e9 \u00e9ternel dans le pass\u00e9, d\u2019une part, \u2014 ce que l\u2019astrophysique ne confirme pas, c\u2019est le moins que l\u2019on puisse dire. Et d\u2019autre part, il aurait d\u00fb rester ce qu\u2019il \u00e9tait, de toute \u00e9ternit\u00e9, et par exemple il y a dix-huit milliards d\u2019ann\u00e9es, il y a quinze milliards d\u2019ann\u00e9es, il y a dix milliards d\u2019ann\u00e9es. Il n\u2019aurait pas d\u00fb \u00e9voluer, il n\u2019aurait pas d\u00fb se donner \u00e0 lui-m\u00eame ce qu\u2019il ne poss\u00e9dait pas auparavant\u00a0: des formes plus complexes de mati\u00e8re. Il n\u2019aurait pas d\u00fb inventer des mol\u00e9cules nouvelles, inou\u00efes, in\u00e9dites&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17574,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1419],"tags":[477,1420,140,108,928,298,2099,1029,99],"class_list":["post-20563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tresmontant-claude","tag-absolu","tag-atheisme","tag-etre","tag-evolution","tag-information","tag-materialisme","tag-monotheisme","tag-rationalite","tag-science"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant - 3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_FR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant - 3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Si l\u2019ath\u00e9isme est vrai, l\u2019Univers qui est l\u2019\u00eatre purement et simplement, doit avoir \u00e9t\u00e9 \u00e9ternel dans le pass\u00e9, d\u2019une part, \u2014 ce que l\u2019astrophysique ne confirme pas, c\u2019est le moins que l\u2019on puisse dire. Et d\u2019autre part, il aurait d\u00fb rester ce qu\u2019il \u00e9tait, de toute \u00e9ternit\u00e9, et par exemple il y a dix-huit milliards d\u2019ann\u00e9es, il y a quinze milliards d\u2019ann\u00e9es, il y a dix milliards d\u2019ann\u00e9es. Il n\u2019aurait pas d\u00fb \u00e9voluer, il n\u2019aurait pas d\u00fb se donner \u00e0 lui-m\u00eame ce qu\u2019il ne poss\u00e9dait pas auparavant\u00a0: des formes plus complexes de mati\u00e8re. Il n\u2019aurait pas d\u00fb inventer des mol\u00e9cules nouvelles, inou\u00efes, in\u00e9dites...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-04-13T01:51:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-04-13T01:55:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"253\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"289\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"3e mill\u00e9naire\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u00c9crit par\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3e mill\u00e9naire\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\"},\"author\":{\"name\":\"3e mill\u00e9naire\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#\/schema\/person\/b692dacff720a5344a6190bc714397eb\"},\"headline\":\"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant\",\"datePublished\":\"2025-04-13T01:51:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-13T01:55:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\"},\"wordCount\":3789,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg\",\"keywords\":[\"Absolu\",\"Ath\u00e9isme\",\"\u00eatre\",\"\u00c9volution\",\"Information\",\"mat\u00e9rialisme\",\"Monoth\u00e9isme\",\"Rationalit\u00e9\",\"Science\"],\"articleSection\":[\"Tresmontant Claude\"],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\",\"url\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\",\"name\":\"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant - 3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg\",\"datePublished\":\"2025-04-13T01:51:33+00:00\",\"dateModified\":\"2025-04-13T01:55:15+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#\/schema\/person\/b692dacff720a5344a6190bc714397eb\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-FR\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg\",\"width\":253,\"height\":289},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Accueil\",\"item\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/\",\"name\":\"3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation\",\"description\":\"L&#039;Homme en devenir\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-FR\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#\/schema\/person\/b692dacff720a5344a6190bc714397eb\",\"name\":\"3e mill\u00e9naire\",\"url\":\"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/author\/scoussa\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant - 3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/","og_locale":"fr_FR","og_type":"article","og_title":"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant - 3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation","og_description":"Si l\u2019ath\u00e9isme est vrai, l\u2019Univers qui est l\u2019\u00eatre purement et simplement, doit avoir \u00e9t\u00e9 \u00e9ternel dans le pass\u00e9, d\u2019une part, \u2014 ce que l\u2019astrophysique ne confirme pas, c\u2019est le moins que l\u2019on puisse dire. Et d\u2019autre part, il aurait d\u00fb rester ce qu\u2019il \u00e9tait, de toute \u00e9ternit\u00e9, et par exemple il y a dix-huit milliards d\u2019ann\u00e9es, il y a quinze milliards d\u2019ann\u00e9es, il y a dix milliards d\u2019ann\u00e9es. Il n\u2019aurait pas d\u00fb \u00e9voluer, il n\u2019aurait pas d\u00fb se donner \u00e0 lui-m\u00eame ce qu\u2019il ne poss\u00e9dait pas auparavant\u00a0: des formes plus complexes de mati\u00e8re. Il n\u2019aurait pas d\u00fb inventer des mol\u00e9cules nouvelles, inou\u00efes, in\u00e9dites...","og_url":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/","og_site_name":"3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation","article_published_time":"2025-04-13T01:51:33+00:00","article_modified_time":"2025-04-13T01:55:15+00:00","og_image":[{"width":253,"height":289,"url":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"3e mill\u00e9naire","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u00c9crit par":"3e mill\u00e9naire","Dur\u00e9e de lecture estim\u00e9e":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/"},"author":{"name":"3e mill\u00e9naire","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#\/schema\/person\/b692dacff720a5344a6190bc714397eb"},"headline":"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant","datePublished":"2025-04-13T01:51:33+00:00","dateModified":"2025-04-13T01:55:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/"},"wordCount":3789,"image":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg","keywords":["Absolu","Ath\u00e9isme","\u00eatre","\u00c9volution","Information","mat\u00e9rialisme","Monoth\u00e9isme","Rationalit\u00e9","Science"],"articleSection":["Tresmontant Claude"],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/","url":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/","name":"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant - 3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg","datePublished":"2025-04-13T01:51:33+00:00","dateModified":"2025-04-13T01:55:15+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#\/schema\/person\/b692dacff720a5344a6190bc714397eb"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-FR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-FR","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/Claude-Tresmontant.jpg","width":253,"height":289},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/le-probleme-de-lexistence-de-dieu-par-claude-tresmontant\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Accueil","item":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Le probl\u00e8me de l\u2019existence de Dieu par Claude Tresmontant"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#website","url":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/","name":"3e mill\u00e9naire - Spiritualit\u00e9 - Connaissance de soi - Non-dualit\u00e9 - M\u00e9ditation","description":"L&#039;Homme en devenir","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-FR"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/#\/schema\/person\/b692dacff720a5344a6190bc714397eb","name":"3e mill\u00e9naire","url":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/author\/scoussa\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20563"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20563\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.revue3emillenaire.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}